Wat composteert en wat niet: de volledige lijst

Wat composteert, het korte antwoord

Composteren doen: schillen en resten van rauwe of gekookte groente en fruit, koffiedik met filter, papieren theezakjes, fijngemaakte eierschalen, brood en zetmeelrijke restjes, uitgebloeide bloemen, keukenpapier met etensresten, onbedrukt bruin karton en houtsnippers. Nooit composteren: kunststof in al zijn vormen, ook de zakken en het bestek die als « composteerbaar » worden verkocht, glas, metaal, keramiek, sigarettenpeuken, luiers en doekjes, kattenbakvulling en uitwerpselen, medicijnen en chemische producten. Daartussen ligt een grijs gebied dat niet van uw goede wil afhangt maar van uw materieel: citrusschillen, vlees, vis, zuivel en doppen van noten. Een open compostbak in de tuin weigert ze, een gesloten professionele kuip neemt het meeste ervan aan.

De reden is altijd dezelfde. Composteren is een aeroob proces: bacteriën, schimmels en daarna wormen verteren het materiaal terwijl zij zuurstof ademen. Drie variabelen sturen alles. De verhouding koolstof op stikstof, aan te houden rond 25 tot 30 op 1: de schillen en de maaltijdresten leveren de stikstof, het karton, de houtsnippers en de afgevallen bladeren leveren de koolstof. De zuurstof, die de menging ververst. Het vocht, dat van een uitgeknepen spons. Een afvalsoort wordt geweigerd wanneer zij een van die drie breekt, wanneer geen enkel micro-organisme haar kan verteren, of wanneer zij een gezondheidsrisico geeft. De fasen en de temperaturen van de cyclus in detail laten zien waarom de warmte van de eerste weken verandert wat het materiaal aankan.

De sorteertabel, groep voor groep

Deze tabel dient om de bewegwijzering van onze inzamelpunten op te bouwen. Zij geldt voor een compostmachine die op locatie staat en gevoed wordt door kantoren, een cafetaria of een hotel- of restaurantkeuken, niet voor een industrieel verwerkingsplatform. Het oordeel heeft drie niveaus: « Ja » zonder voorwaarde, « Met voorbehoud » wanneer de hoeveelheid of het materieel beslist, « Nooit » zonder uitzondering. De rechterkolom geeft de reden: een instructie zonder motief houdt in een pauzeruimte geen drie maanden stand.

Wat wel en niet composteert, in een compostmachine op locatie die door een keuken of een pauzeruimte wordt gevoed

Afvalsoort of groep	Oordeel	Waarom, en onder welke voorwaarde
Schillen en resten van groente en fruit, rauw of gekookt	Ja	De basis van de hoeveelheid op elke locatie. Rijk aan stikstof, in enkele weken afgebroken.
Koffiedik en papieren filter	Ja	Stikstof en een fijne korrel. De filter levert de koolstof. Cups van aluminium of kunststof moeten eruit.
Thee- en kruidenzakjes	Ja	Alleen van papier, nietje eraf. De zogenaamd « zijden » zakjes zijn een polymeer.
Eierschalen	Ja	Fijngemaakt, anders komen zij ongeschonden door de cyclus. Aanvoer van calcium en van structuur.
Brood, pasta, rijst, gekookte zetmeelproducten	Ja	Verspreid door de stroom, nooit als één compact blok dat aan de oppervlakte beschimmelt.
Uitgebloeide bloemen, kamerplanten, potgrond uit een plantenbak	Ja	Behalve zieke of pas behandelde planten, die ziektekiemen of residuen tot op het perceel meedragen.
Keukenpapier en papieren servetten	Ja	Als zij voor etenswaren zijn gebruikt. Doordrenkt van schoonmaakmiddel worden zij een weigering.
Onbedrukt bruin karton, eierdozen	Ja	In stukken gescheurd. Gratis koolstofbron, in elk gebouw voorhanden.
Houtsnippers, afgevallen bladeren, heggensnoeisel	Ja	De koolstof die op een kantoorlocatie bijna altijd ontbreekt. Wordt bij de huur meegeleverd.
Citrusschillen	Met voorbehoud	Zuur en met een dikke schil. Het probleem is de hoeveelheid in één keer, niet de citrusvrucht.
Vlees, vis, dunne graten	Met voorbehoud	Geweigerd in een open bak: geuren en knaagdieren. Aanvaard in een gesloten kuip met beluchtingsschacht.
Zuivel, kaaskorsten	Met voorbehoud	Kleine hoeveelheden, altijd afgedekt met structuurmateriaal.
Pitten, notendoppen, schillen van avocado en ananas	Met voorbehoud	Verhout: 2 tot 5 jaar zonder te breken, terwijl de rest in enkele maanden verwerkt is.
As van onbehandeld hout	Met voorbehoud	Sterk alkalisch. Hooguit af en toe een handvol, nooit een emmer.
Zakken, bestek en schaaltjes « composteerbaar » EN 13432	Nooit	Norm afgestemd op industrieel composteren bij 60 °C onafgebroken, wat op locatie nooit wordt gehaald.
Bekers en dozen van gecoat « karton »	Nooit	Polyetheenfolie die met het blote oog niet te zien is en uiteenvalt in microplastics.
Kunststof, glas, metaal, keramiek	Nooit	Geen enkel micro-organisme breekt ze af. Zij komen er onveranderd uit en worden met de hand verwijderd.
Sigarettenpeuken, luiers, doekjes, mondmaskers	Nooit	Synthetische vezels en chemische resten, met zware metalen in de peuken.
Kattenbakvulling, dierlijke uitwerpselen, ontlasting	Nooit	Gezondheidsrisico. Valt buiten het kader van een compostmachine op locatie.
Frituurolie, vetten uit de vetafscheider	Nooit	Zij omhullen het materiaal en snijden de zuurstof af.
Behandeld hout, gelakt zaagsel, pallets, bespoten gewassen	Nooit	Resten van de behandeling volgen het materiaal tot op het landbouwperceel.
Medicijnen, verf, oplosmiddelen, schoonmaakmiddelen	Nooit	Biociden: zij steriliseren precies het milieu dat u tot leven wilt brengen.

De regels « Met voorbehoud » zijn de enige die van locatie tot locatie verschuiven. Zij worden bij de inbedrijfstelling beslist, naargelang de gekozen compostmachine en de werkelijke hoeveelheid: de instructies die bij een professionele compostmachine horen zijn niet die van een gedeelde buurtcompostbak.

De vier gevallen die doen twijfelen

Citrusschillen. Zij zijn composteerbaar, anders dan vaak te lezen valt. Hun zuurgraad en hun etherische oliën storen alleen in massa: een kist uitgeperste sinaasappels die in één keer wordt geleegd, laat de pH ter plaatse dalen en blokkeert de afbraak enkele dagen. Verspreid door de stroom en afgedekt met structuurmateriaal geven zij geen enkel probleem. De bruikbare instructie is niet « geen citrus » maar « geen citrus in één keer ».

Vlees, vis en zuivel. Hier beslist het materieel alleen. Rijk aan eiwitten en vetten trekken deze stoffen knaagdieren en vliegen aan en gaan zij anaeroob gisten in een open bak die op de grond staat; in een gesloten kuip breken zij normaal af. De vergelijking van compostmachines tegenover knaagdieren laat zien dat de variabele noch het merk noch het volume is, maar de constructie: wanddikte, gesloten bodem, sluiting van het deksel en aard van de ondergrond.

De « composteerbare » verpakkingen. Zakken van maiszetmeel, bestek van PLA, schaaltjes met EN 13432: die norm mikt op industrieel composteren, bij 60 °C aangehouden en onder permanente menging. Geen enkele compostmachine op locatie houdt die omstandigheden vast, en het voorwerp komt er maanden later heel weer uit of valt uiteen zonder verteerd te worden. Hetzelfde oordeel geldt voor de bekers en dozen van « karton », waarvan de meeste een polyetheenfolie dragen die het oog niet ziet.

Pitten, doppen en taaie schillen. Pitten van avocado of perzik, notendoppen, ananasschillen: organisch, dus composteerbaar in strikte zin, maar verhout. Reken op 2 tot 5 jaar voor een hele pit, terwijl de rest van de kuip in enkele maanden verwerkt is. Zij komen zichtbaar bij het legen tevoorschijn en wekken de indruk van een compostmachine die niet werkt. Breek ze of houd ze eruit.

Wat een professionele compostmachine aan de lijst verandert

Het verschil tussen de groene lijst van een compostbak in de tuin en die van een compostmachine op het werk komt niet van soepeler instructies: het komt van de constructie. De ABC-compostmachine is een kuip van 2 mm staal, 450 liter, ontworpen en gemaakt in onze werkplaats in Picardië. Een gesloten, doorlopende bodem, een dicht deksel en plaatsing op een harde ondergrond: die opzet ontneemt knaagdieren vrijwel alles wat zij zoeken, wat een lattenbak op de grond niet doet.

Tweede verschil, de beluchting. Een beluchtingsschacht loopt door de kuip en houdt de luchtcirculatie onafgebroken op gang, door het schoorsteeneffect en zonder ventilator; een mechanische menging die met de hand wordt aangedreven neemt het materiaal om. Er wordt niets aangesloten: geen stroom, geen water, geen afvoer, geen fundering. Het is geen elektromechanische compostmachine, een term die slaat op de geëlektrificeerde drogers die anderen verkopen. Het is die doorlopende beluchting die dierlijke eiwitten toelaat en die het omslaan naar gisting voorkomt, de bron van de geuren: de werkelijke oorzaken van geur op het werk liggen bijna altijd bij een niet gecompenseerd overschot aan stikstof, niet bij één losse afvalsoort.

Derde verschil: het structuurmateriaal wordt geleverd en aangevuld bij de huur. En wat er na enkele maanden uit de kuip komt, is geen rijpe, genormeerde compost: het is een voorcompost, die wordt opgehaald door de lokale verwerker met wie u het contract sluit en die hem in zijn eigen keten laat narijpen. Het volledige traject van het uitgaande materiaal beschrijft die stap in detail.

Wat de wet u verplicht te scheiden

De wet publiceert geen lijst van levensmiddelen. Zij legt een scheiding op. Sinds 31 december 2023 vraagt artikel 22 van de kaderrichtlijn afvalstoffen 2008/98/EG dat organisch afval in de hele Europese Unie ofwel gescheiden wordt ingezameld, ofwel aan de bron wordt gerecycleerd, zonder tonnagedrempel. In Nederland werkt dat door in de Wet milieubeheer en het Landelijk afvalbeheerplan; in Vlaanderen in VLAREMA, dat de bronscheiding van organisch-biologisch bedrijfsafval oplegt. De Europese definitie staat in artikel 3 van dezelfde richtlijn: biologisch afbreekbaar tuin- en plantsoenafval, en levensmiddelenafval van huishoudens, kantoren, restaurants, kantines, cateraars en winkels.

Met andere woorden, de groene lijst hierboven is geen voorkeur van een tuinier: zij is de vertaling van een verplichting. Het toezicht ligt bij de nationale overheid. In Nederland zien de omgevingsdienst en de Inspectie Leefomgeving en Transport toe op de afvalregels van de Wet milieubeheer, met een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete. In Vlaanderen doet de Omgevingsinspectie dat op grond van VLAREMA en het handhavingsdecreet. Komt er swill bij kijken, dus keukenafval met dierlijke producten, dan geldt bovendien verordening (EG) 1069/2009: een NVWA-erkenning in Nederland, de VLAREMA-regels in Vlaanderen. Een compostmachine op locatie blijft ver onder de drempels waarboven een omgevingsvergunning voor een verwerkingsinstallatie nodig is. Onze pagina over de sorteerplicht voor organisch afval zet het kader op een rij.

De checklist van het inzamelpunt

Een sorteerlijst is alleen iets waard als zij leesbaar is vanaf de plek waar men weggooit. Dit is wat bij elke inbedrijfstelling wordt nagegaan, en wat u zelf op een bestaand inzamelpunt kunt controleren.

• Een instructie « ja / nee » op ooghoogte, boven de emmer en niet op de compostmachine, die vaak dertig meter verderop staat.
• Pictogrammen in plaats van alleen tekst, voor de teams die het Nederlands niet als moedertaal hebben.
• Eén emmer per plek waar het afval echt ontstaat: koffiemachine, afwas, snijhoek, pauzeruimte. Eén enkele centrale emmer laat het vangstpercentage kelderen.
• Een voorraad structuurmateriaal op diezelfde plek, met de regel erbij: een handvol per geleegde emmer.
• Geen enkele plastic zak, en ook geen « composteerbare » zak. De emmer wordt geleegd en daarna omgespoeld.
• De drie meest voorkomende weigeringen expliciet genoemd: gecoate bekers, composteerbare zakken en koffiecups.
• Een aangewezen verantwoordelijke per locatie, en zijn vervanger, in plaats van een instructie aan iedereen.
• De instructie opgenomen in het onthaal van nieuwe medewerkers en uitzendkrachten.
• Eén keer per maand een visuele controle van de inhoud, met een schriftelijke notitie van de gevonden ongewenste stukken.
• De schoonmaakpartij geïnformeerd en getraind: zij is het die 's avonds de prullenbakken leegt.

Het laatste punt is het punt dat het vaakst wordt vergeten. Het meekrijgen van de teams loopt vaker stuk op de uitbestede schoonmaak dan op de medewerkers zelf.

Wat de lijst met uw factuur doet

Het scheiden bepaalt hoeveel er werkelijk wordt opgevangen, en die hoeveelheid bepaalt de prijs. Een ABC-compostmachine wordt verhuurd voor 79 € excl. btw per maand: het toestel, het aangevulde structuurmateriaal, het onderhoud met onderdelen en werkuren, de set posters en stickers, en de training van de teams in een videogesprek. Vier zaken vallen buiten die huurprijs, en u kent ze beter voordat u tekent: het plaatsen zelf, want de machine komt gebruiksklaar aan en twee personen volstaan om haar neer te zetten; de bewustwording ter plaatse; de rapportage over de afgeleide tonnages; en het ophalen. Kopen kan ook, en dat gaat via een contactaanvraag: neem contact op, dan maken wij een offerte. De huur loopt over 48 maanden, en de compostmachine kan ook alleen komen als u het uitgaande materiaal zelf regelt. Het ophalen regelt u met de lokale verwerker van uw keuze; in Frankrijk kost die optie 10 € excl. btw per maand, per jaarlijkse beurt en per compostmachine, van 1 tot 12 beurten per jaar. Zij levert ook de weging, want het materiaal wordt bij het weghalen gewogen. Het aantal beurten kiest u niet: het volgt uit de hoeveelheid.

Prenons een kantoorlocatie met 250 aanwezigen op een gewone dag, met een koffiehoek maar zonder bedrijfsrestaurant. De methode om de hoeveelheid te bepalen rekent met 0,015 kg per persoon en per dag, met de helft verhoogd door de koffiehoek, over 220 werkdagen, en houdt daarna 70 % van dat theoretische cijfer aan, omdat een deel van de maaltijden buiten de deur wordt genomen en het scheiden nooit perfect is.

Dat is 1 668 € excl. btw over het jaar, ophalen inbegrepen. Twee neveneffecten. Belanden de gecoate bekers van de koffiemachine in de emmer, dan blazen zij het volume op zonder één gram composteerbaar materiaal toe te voegen, en moeten zij bij het legen met de hand worden verwijderd. Omgekeerd brengt het overschrijden van 1 500 kg per jaar de locatie op twee compostmachines, en dat is de duurste trap van de staffel: de huur verdubbelt, van 79 naar 158 € excl. btw per maand, terwijl het ophalen op de Franse tabel voor twee machines wordt herlezen, waar de prijs per beurt verdubbelt maar het aantal beurten terugvalt. Concreet betaalt een locatie met 1 500 kg 199 € excl. btw per maand en een locatie met 1 600 kg 278: bij het passeren van de drempel gaat de kostprijs per kilo omhoog, niet omlaag. Er is dus een rechtstreeks belang om uw hoeveelheid te kennen voordat u zich uitrust. Boven 3 000 kg per jaar houdt composteren op locatie op het juiste antwoord te zijn.

Veelgestelde vragen

Composteren koffiedik en koffiefilters?

Ja, zonder beperking. Koffiedik is rijk aan stikstof en breekt door zijn fijne korrel snel af, en de papieren filter levert de koolstof die erbij hoort. Haal er wel de cups van aluminium of kunststof uit: alleen het poeder dat erin zit, is composteerbaar.

Mogen vlees en vis in de compost?

Dat hangt van de compostmachine af. In een open compostbak in de tuin niet: dierlijke eiwitten trekken knaagdieren aan en gaan anaeroob gisten. In een gesloten stalen kuip met dichte bodem en dicht deksel, doorlopen door een beluchtingsschacht zoals bij de ABC-compostmachine, wel, in verspreide hoeveelheden en afgedekt met structuurmateriaal.

Mogen « composteerbare » zakken en bekers in de compostmachine?

Nee. De norm EN 13432 certificeert een afbraak bij industrieel composteren, bij 60 °C aangehouden en onder permanente menging. Een compostmachine op locatie houdt die omstandigheden niet vast: die verpakkingen komen er bij het legen heel weer uit of vallen uiteen zonder verteerd te worden.

Moet u eierschalen fijnmaken en pitten eruit houden?

Ja voor de schalen: heel komen zij ongeschonden door de cyclus en blijven zij zichtbaar in het uitgaande materiaal. Pitten en notendoppen zijn verhout en hebben 2 tot 5 jaar nodig om te verdwijnen, dus breekt u ze beter of houdt u ze eruit.

Wat gebeurt er met het materiaal zodra het uit de compostmachine komt?

Na enkele maanden wordt het opgehaald door de lokale verwerker met wie u het contract sluit, die het in zijn eigen keten laat narijpen. Het is geen rijpe, genormeerde compost: het is een voorcompost die zijn rijping in die keten afmaakt.

Waar u deze week begint

Drie handelingen, in deze volgorde. Print de tabel hierboven en hang hem boven de emmer. Open daarna de gewone afvalbak op één verdieping en noteer wat naar de compost had gemoeten, en doe vervolgens hetzelfde in omgekeerde richting met de emmer: die opname van tien minuten is meer waard dan welke schatting ook. Schat ten slotte uw hoeveelheid, want die stuurt al het overige, van het aantal compostmachines tot het ritme waarin de rijpe compost eruit gaat.

De online offerte maakt die laatste berekening in twee minuten, zonder registratie: u vult uw sector en uw personeelsbestand in, hij past dezelfde kentallen toe als hierboven en toont het maandbedrag. Wilt u eerst het verloop van een inbedrijfstelling begrijpen, dan geeft de pagina die de dienst stap voor stap beschrijft antwoord in chronologische volgorde.